"تون، توگنمس اېمس" تۉپلمی

 حلیم یارقین

"تون، توگنمس اېمس" تۉپلمی

شعر مخلصلریگه گۉزه‎ل ساوغه!

شو کونلرده تانیقلی شاعر، یازووچی و محقق دکتور شفیقه یارقین دیباج نینگ "تون، توگنمس اېمس" آتلی اۉزبېکچه شعرلر تۉپلمی باسمه‎دن چیقدی. کتاب نشرینی بیرینچیدن حرمتلی شاعر و ایکینچیدن اېسه برچه شعر و ادبیات مخلصلریگه صمیمی قوتله‎یمیز.

"تون، توگنمس اېمس" تۉپلمی شاعرنینگ "آلیسدن بیر سېس!"(قویاش ییلی1388) و "اویغاق توشلر"(قویاش ییلی1389)دن سۉنگ چاپ اېتیلگن اوچینچی اۉزبېکچه شعرلر تۉپلمی دیر.

شونینگدېک، شو ییل(1402/2023-ییل) "قویاش بیزنی کوتماقده" آتلی شعرلر تۉپلمینی "اۉزبېکستان یازووچیلر اویوشمه‎سی" تاشکېنتده کیریل یازووگه نشر قیلدی.

قاله‎بېرسه، بوندن بورون ایکی شعري ترجمه‎سی: "رباعیلر/1386"(مولوی بلخی‎نینگ161 ته رباعی‎سینینگ اۉزبېکچه شعری ترجمه‎سی) و "قیته توغیلگن پری کویله‎یدی"/قویاش ییلی 1386 (فروغ فرخزاد شعرلریدن اۉگیرمه) کابلده چاپ اېتیلگندی.

"تون، توگنمس اېمس" تۉپلمی اېسه قویاش ییلی 1402/میلادي 2023-ییلی، رقعی بیچیم، 120 بېت، چیرایلی صحافت و مقوا دیزاینی، 500 جلدده، "انگلستانده‎ افغانستان تورکلر اویوشمه‎سی" (ATA-UK/ اتا) تمانیدن مزارشریف‎ده نشر اېتیلگن. بېتلر و مقوادیزاینینی حرمتلی الماس بیانی بولوت قیلگن.

"تون، توگنمس اېمس" تۉپلمی 16 بېتلی باشلنمه(سۉزباشی)، 30 بۉلک کته کۉلملی شعرلر و بیر تله‎‎ی میده کۉلملی شعرلردن عبارت دیر. شعرلر، عروضی وزن و قالبلر(غزل، رباعی، فرد، ...)، برماق(هجا) وزنلری، تۉرتلیکلر، قیسقه شعرلر(کوتاهه)، نیمایی، اېرکین وزنلر، آق شعرلر، هایکولر، اوچلیکلر کبی تورلی ینگی و اېسکی وزن و قالبلرده یازیلگن. أینیقسه تۉپلمده‎گی هایکولر، اوچلیکلر و کوتاهه‎لر، افغانستان اۉزبېک شعریتیده بیرینچی اۉرنکلر و باشلاوچی اۉله‎راق أیری اهمیت و دقتگه اېگه دیر.

تورلی اجتماعی، مدنی و سیاسي موضوعلر، مراسم و مناسبتی اېسده‎لیکلر، تورموشده‎گی تورلی اچیق-چوچوک واقعه‎لر، عیاللر حقوقی و تاپته‎لینیشی، یورت هجری، سېوگی، آنه تیل، اېرکینلیک کبی موضوعلر شعرلرنینگ سوژه و مضمونینی تشکیل بېرگن. قاله‎بېرسه، شعرلر سۉز صنعتلری، بدیعي توشونچه‎لر، گۉزه‎ل خیاللر و تویغولر چیزمه(تصویر)‎لریگه بای دیر.

باشلنمه یا کیریش سۉزی شعر شیدالری، أینیقسه یاش شاعرلر اوچون چیرایلی علمي- نظری یۉللنمه و کیچکینه درسلیک دېسک ینگلیش اېمس. شاعر عروضی، هجایی و اېرکین شعرنینگ تورلی لفظ و معنا جلوه‎لر اۉزه‎للیکلری؛ اوچیش کۉکی(آسمانی)؛ کېنگ جولان ساحه‎لری و آقیش سایلرینی گۉزه‎ل و انیق آچیقلش و توشینتیریشگه اینتیلگن و خلاصه چیقرگن. یاش شاعرلریمیزنی اوشبو ایخچم یۉللنمه و کیچکینه درسلیک اۉقیشی، شعریت تفکری، دنیا قره‎شی و استعدادلرینی شعر آچونی‎نینگ ینگی-ینگی یۉنه‎لیشلری، خیاللر و بدیعيلیگینی آشیریش و نتیجه‎ده، یکنواختلیک، تکرارلیک، تورغونلیکلردن، ینگی اۉزگریشلر تمان یۉنلتیریشی ممکن.

باشلنمه قوییده‎گی عنوانلر و موضوعلر بۉییچه یازیلگن:

باشلنمه(باش عنوان)

نیمایی وزن و فورمی

نیمایی شعرلر و هجایی‎لر اره‎سیده فرقلر بارمی؟

اۉزبېک تیلیده قیسی اونلی(واول)لر بار؟

هجایی وزن یا برماق وزن

هجایی شعرلرده قافیه

آق شعر یا آهنگگه اساسلنگن شعر

قۉلی گل حرمتلی الماس جان بیانی اۉزیگه خاص استاتیک اینجه باقیش بیلن، کتاب مقواسینی آتیگه ماس و اویغون چیرایلی دیزاین قیلگن. مقوا دیزاینیده تون قرانغو‎لیگی و تانگ یاروغی غلبه اېته‎دیگن فضانی صنعتچیلرچه(هنرمندانه) کۉرسته بیلگن.

بیز حرمتلی الماس بیانی بولوت‎نینگ دایمی یاردملری همده (اتا) مدنی اویوشمه‎سی باشلیغی حرمتلی دکتور نجیبه جان ضیایی‎لرگه اوشبو کتابنی چیرایلی چاپ اېتیلیشده مقتاولی اولوش قۉشگنلری اوچون صمیمي تشکر بیلدیره‎میز.

حرمتلی دکتور شفیقه یارقین شعرلریگه یوکسک پروازلر ایستب، "تون، توگنمس اېمس" تۉپلم‎نینگ اۉقیشینی شعر مخلصلری و یاشلریمیزگه توصیه اېته‌من.

قوییده، "خمیر اوچیدن پتیر"، دېیه بیر- ایکیته قیسقه شعرلردن اۉرنک اۉقینگ:

هایکولر:

قۉل‎لر دعاگه

بۉغاز بولوتلر کېلسین، دېب

چنقاق بوغدای‎لر

*

بیر اوچر یولدوز

یاش قیز کۉنگلی‎ده آرزو

مامه چېکر آه

*

شیویرله‎ماقده

کپه‎لک قیته-قیته

گل قولاغی‎گه

اوچلیکلر:

کۉزلرینگ‎نی سیاز دریا اۉیلردیم

چۉکیب کېتکنیم‎نی حتا سېزمه‎دیم

چوقورلیگیدن

*

فصلیم چنقه‎گن

بولوت بۉلیب قچان یاغه‎سن

محبت آسمانیدن؟

*

ایاغینگ‎گه بو تۉکیلگن‎لر

کوز شمالی تېککن یپراغلر اېمس

سېندن کوتکن اومیدلریم دیر

*

حلیم یارقین

یورتیمیزده قحط اېکن سېوگی

آدمی‎لیک قنچه قیمت دیر

آدم اۉلدیرماق اېسه، ارزان

***

قیسقه شعرلر

قچان و قه‎یېرده که

سېن کولسنگ،

اۉشنده

و اۉشه یېرده

تانگ آته‎دی

*

آنگیم سای‎لریده،

شعر یشنه‎ی باشله‎دی،

سېنینگ خیالینگ،

یاغه باشله‎گچ.

***